Zaburzenia odżywiania to stan, który charakteryzuje się nieprawidłowymi wzorcami zachowań żywieniowych oraz zaburzeniami związanymi ze sferą psychiczną. Przykładami zaburzeń odżywiania są: anoreksja, bulimia, zaburzenie z napadami objadania się, ortoreksja.
Kto choruje?
Większość zachorowań na zaburzenia odżywiania występuje przed 18. rokiem życia. Statystyki, które dotyczą tego schorzenia, nie są dokładne. W Polsce szacuje się, że na anoreksję, czyli jadłowstręt psychiczny może chorować od 0,8 do 1,8% dziewcząt poniżej 18. roku życia.
Najczęściej na zaburzenia odżywiania chorują kobiety. Jednak ¼ osób zmagających się z tą chorobą mogą stanowić mężczyźni. Pierwsze objawy mogą pojawić się już u dzieci od 6 do 10 lat.
Ortoreksja, czyli obsesyjne skupianie się na zdrowym odżywianiu dotyka zarówno kobiety, jak i mężczyzn. Często chorują osoby dorosłe w wieku 20-40 lat, które pracują w zawodach medycznych lub związanych z żywieniem człowieka.
Sportowcy są narażeni na rozwój zaburzeń odżywiania przez presję na osiąganie określonej sylwetki, masy ciała czy wydolności.
Stwierdzoną niedowagę ma mniej niż 6% osób z zaburzeniami odżywiania. Wśród osób ze zdiagnozowaną anoreksją odsetek osób z niedowagą jest znacznie większy.
Jakie są przyczyny zaburzeń odżywiania?
Zaburzenia odżywiania mogą być spowodowane:
- brakiem akceptacji swojego wyglądu
- krytykowaniem wyglądu przez rodzinę, rówieśników
- zaburzonymi relacjami rodzinnymi, takimi jak: nadopiekuńczość rodziców/opiekunów, wysokie oczekiwania ze strony rodziny, problemy z okazywaniem uczuć w relacjach
- występowaniem wcześniej w rodzinie: zaburzeń odżywiania, otyłości, zaburzeń osobowości, fobii społecznych, depresji, nadużywania alkoholu lub substancji psychoaktywnych, stresu pourazowego i innych zaburzeń na tle psychicznym i psychologicznym
- tendencją do perfekcjonizmu
- depresją
- uzależnieniem od alkoholu, narkotyków
- traumatycznymi doświadczeniami
- presją dążenia do szczupłej sylwetki – np. w modelingu, balecie.
Co może świadczyć o zaburzeniach odżywiania?
Niepokojącymi sygnałami, które mogą wskazywać na zaburzenia odżywiania, są, m.in.:
- szybki spadek masy ciała
- częste stosowanie głodówek i diet odchudzających
- uczucie zaniepokojenia, gdy zachodzi konieczność jedzenia posiłków w towarzystwie innych osób
- częste ważenie się
- stosowanie środków odchudzających, przeczyszczających, prowokowanie wymiotów
- wycofanie z życia towarzyskiego
- lęk przed wzrostem masy ciała
- częste odmawianie jedzenia niektórych grup produktów np. tłuszczów
- przesadne zainteresowanie kalorycznością i składem żywności
- intensywne, wyczerpujące ćwiczenia fizyczne.
Czym jest anoreksja?
Anoreksja, inaczej jadłowstręt psychiczny, to choroba, która polega na celowym ograniczaniu jedzenia i intensywnym dążeniu do niskiej masy ciała, mimo niedowagi. Osoba chora na anoreksję może dużo ćwiczyć i/lub prowokować wymioty, stosować środki przeczyszczające. Charakterystyczny w chorobie jest zaburzony obraz własnego ciała. Niezależnie od swojej masy ciała osoba chora na anoreksję widzi siebie jako osobę otyłą.
W anoreksji większość dolegliwości to skutki głodzenia, ubytku masy ciała i adaptacji organizmu do niedoboru przyjmowanych kalorii, np.:
- szorstka, sucha skóra, pokryta charakterystycznym meszkiem
- łamliwe, wypadające włosy
- obniżenie temperatury ciała, nietolerancja zimna
- wzdęcia, zaparcia
- uczucie pełności w żołądku, nawet po zjedzeniu niewielkiej ilości jedzenia
- zmęczenie, drażliwość, obniżenie nastroju, trudności w koncentracji.
Skutkami anoreksji mogą być:
- zaburzenia hormonalne
- zaburzenia pracy serca
- brak miesiączki
- bezpłodność
- osteoporoza.
Anoreksja może prowadzić nawet do śmierci.
Czym jest bulimia?
Bulimia inaczej żarłoczność psychiczna to choroba, która charakteryzuje się nawracającymi epizodami objadania. Po tych epizodach, przez poczucie winy, lęk przed przybraniem na wadze pojawiają się tzw. zachowania kompensacyjne. Przykładem takich zachowań są:
- wymioty
- nadmierna aktywność fizyczna
- przeczyszczanie się, czyli przyjmowanie leków, które wywołują częstsze wypróżnienia.
Bulimia może prowadzić do:
- uszkodzenia szkliwa zębów
- dolegliwości ze strony układu pokarmowego
- zaburzeń elektrolitowych i odwodnienia
- w skrajnych przypadkach nawet do śmierci.
Czym jest zaburzenie z napadami objadania się?
Zaburzenie z napadami objadania się (ang. Binge Eating Disorder – BED) polega na nawracających napadach objadania, ale bez zachowań kompensacyjnych. Objadanie się jest najczęściej spowodowane silnymi emocjami, stresem. Osoba z tym zaburzeniem odczuwają poczucie winy i wstyd po napadzie objadania.
Te zaburzenie zwiększa ryzyko:
- otyłości
- cukrzycy
- chorób serca
- zaburzeń psychicznych tj. depresja
- refluksu.
Czym jest ortoreksja?
Ortoreksja jest stosunkowo nowym zaburzeniem żywieniowym. Polega na obsesyjnej potrzebie kontrolowania żywności i eliminacji produktów uznawanych przez chorego za niezdrowe lub szkodliwe.
Osoby z ortoreksją rezygnują z wielu produktów. Uznają je za niezdrowe lub szkodliwe. Interesują się obsesyjnie zdrowym odżywianiem. Nie zawsze jednak kierują się obawami, dotyczącymi sylwetki czy obrazu swojego ciała. Ich motywacją jest chęć zadbania o zdrowie i samopoczucie. Osoby z ortoreksją często szukają informacji na temat:
- pochodzenia produktów
- obróbki termicznej, czy np. podczas gotowania nie są tracone wartości odżywcze produktów
- opakowań, czy np. na etykietach są podane prawdziwe informacje.
Skutkami ortoreksji mogą być niedobry żywieniowe – witamin, składników mineralnych, makroskładników (tj. białko, węglowodany, tłuszcze). W skrajnych przypadkach ortoreksja może prowadzić do wyniszczenia i śmierci.
Profilaktyka i leczenie zaburzeń odżywiania
Działania, które mogą pomóc w zapobieganiu zaburzeniom odżywiania:
- edukacja dzieci, młodzieży, rodziców i opiekunów oraz nauczycieli, która zmniejszyłaby ryzyko piętnowania ze względu na wygląd
- diagnoza wstępna u lekarza
- wsparcie dla całej rodziny i bliskich podczas terapii osoby chorej na zaburzenia odżywiania.
Pamiętaj, że leczenie zaburzeń odżywiania powinien prowadzić lekarz specjalista (psychiatra lub psychiatra dziecięcy) we współpracy z psychoterapeutą i psychodietetykiem.
